DOBRE OCENIANIE” – SPRZYJAJĄCE ROZWOJOWI DZIECKA

    Ocenianie postępów ucznia w nauce nie należy do czynności łatwych. Wymaga od nauczyciela dużego doświadczenia oraz rzetelności w celowej obserwacji, opartej na systematycznej kontroli pracy uczniów, jak również na obserwacji rozwoju ucznia. Dlatego przed ocenianiem stawiamy, wg A. Brzezińskiej, następujące cele:

a)      edukacyjne - w których pytamy o to, czy stawiane dziecku wymagania, oczekiwania,      nie są zbyt wysokie, niskie, czy dziecko w swym działaniu zmierza we właściwym kierunku, czy spełnia te wymagania w oczekiwanym czasie.

(źródłem tych wymagań jest program kształcenia);

b)      rozwojowe – ujawniają się w pytaniach o to, jak daleko jest dziecko względem swoich własnych możliwości, pytamy o to czy dokonują się jakieś zmiany w dziecku, w jakim zmierzają kierunku, jaki jest ich zakres, jakie jest tempo i dynamika tych zmian – a nie tylko na jakim poziomie rozwoju jest dziecko aktualnie.

Zmiana systemu oceniania, wg A. Brzezińskiej, powinna obejmować następujące obszary:

1.    jak daleko w rozwoju jest dziecko względem wymagań stawianych mu przez nauczyciela?

2.    jak myśli o dziecku (odbiera je) nauczyciel?

3.    jakie jest zaangażowanie, wysiłek dziecka oraz jakość uzyskiwanych przez nie efektów?

4.    jak dziecko ocenia siebie? – samoocena dziecka

    Tak rozumiana ocena – wielostronna, uwzględniająca wszystkie cztery wyżej wymienione obszary – stwarza dziecku perspektywę „do przodu”, daje mu nadzieję na zmianę i umożliwia tę zmianę, wywołuje refleksję, daje szansę „bycia innym”, a dokładniej – „stawania się innym”. Musimy więc wrócić do sensownego oceniania, czyli takiego, które służy dziecku            i dorosłemu oraz pozwala im obu właściwie korygować swe dotychczasowe postępowanie.

    Jakie więc warunki powinno spełniać ocenianie sprzyjające rozwojowi dziecka?

„Dobre ocenianie” to takie, które:

   * daje dziecku informację o tym, co już umie, nad czym musi popracować, jak daleko jest   

      na drodze do osiągnięcia celu,

   * uwzględnia możliwości dziecka

      (nie wszyscy przecież w tym samym czasie są w stanie opanować jakąś umiejętność,

      a niektórzy nigdy nie będą biegli w danym zakresie),

   * bierze pod uwagę wkład pracy dziecka, jego wysiłek włożony w wykonanie jakiegoś

      zadania,

   * nie etykietuje dzieci,

   * zachęca do dalszej pracy, uświadamia, że wysiłek się opłaca,

   * nie pełni funkcji kary czy nagrody,

   * nie zawiera krytyki osoby,

   * uwzględnia postęp, jaki dokonał się w dziecku.

    Przyjmując filozofię systemu oceniania za prof. dr hab. A. Brzezińską należy zaproponować ocenę jako opisywanie, informowanie o postępach ucznia w nauce i jego wzrastaniu w rozwoju. Przyjmujemy zatem pojęcie „oceny opisowej”, w której  wyróżniamy trzy funkcje:

4informacyjną - co dziecku udało się poznać, zrozumieć, opanować, nauczyć?

                          - jakie dziecko zdobyło umiejętności, co już potrafi, jak kontroluje to co robi?

                          - jaki był wkład pracy i jaki jest obecnie, na co zasługuje? itd.                  

4korekcyjną - co już ma opanowane, co już robi dobrze, nad czym musi popracować?

                       - co powinno zmienić, czego zaniechać?

4motywacyjną – zachęca do podejmowania dalszego wysiłku, stwarza nadzieję na  osiągnięcie sukcesu, dodaje wiary w możliwości dziecka.

     Należy nie zapominać o tym, iż uczeń powinien mieć pewność, że w toku uczenia się ma prawo do popełniania błędów, za które nie może być karany złą oceną. Równocześnie posiada prawo do rzetelnej informacji, z której jasno wynika, co zrobił dobrze, co źle, a co musi zmienić, żeby było lepiej. Ważne jest też, aby dziecko odnosiło wyrażoną przez nauczyciela ocenę do tego, co robi i jak robi, a nie do siebie, ponieważ ma wpływ na swoje działania              i może je zmienić, natomiast nie ma wpływu na to, w jaki sposób nauczyciel postrzega go jako osobę.

    Jak zatem przekazywać te oceny, aby były z jednej strony pełne i pomagały dziecku pokonywać trudności, a tym samym wspierały jego rozwój, z drugiej strony- proste, jednoznaczne i nie zajmujące zbyt wiele czasu.

    Proponowane sposoby oceniania:

    - werbalnie,

    - poprzez gest i mimikę,
    - za pomocą znaczków ale bez przełożenia na ocenę cyfrową.

   Ważne są warunki oceniania opisowego, do których należą min:

   - stabilny klimat emocjonalny klasy, pogodna atmosfera, bezpieczeństwo,

   - poczucie celowości podejmowanych prac,

   - poczucie sukcesu na swoją miarę,

   - zaangażowanie emocjonalne dzieci w to co robią, zaciekawienie pracą.

  Narzędzia służące do przeprowadzania diagnoz, z których można skorzystać to min:

 - karty obserwacji postępów ucznia,

 - recenzje prac,

 - karty samooceny ucznia,

 - wywiad.

 Ocena opisowa w I etapie edukacyjnym przyjmuje formę:

  1. semestralną – np.

9semestralna karta postępów ucznia (karta szkolnych osiągnięć),

9może to być podsumowanie np. dwumiesięcznej pracy,

9obok diagnoz zawiera wskazówki do dalszej pracy,

9można zamieścić swoje oczekiwania dotyczące wspólnie ustalonych form współpracy;

  1. roczną- np.

9świadectwo z opisem rocznej pracy zawiera opis rozwoju ucznia na przestrzeni roku      

    z uwypukleniem umiejętności, które uzyskało,

9karta promocji, jest mniej rozbudowana, zawiera wyłącznie informacje o kontynuacji

    nauki na wyższym poziomie.

    Dzieci już w pierwszych latach swojej edukacji spotykają się z oceną opisową, nie mają innych wzorców. Literatura metodyczna dostarcza wiele przykładów prowadzenia kart szkolnych osiągnięć ucznia, jako obserwacji postępów w trakcie poszczególnych miesięcy  oraz formułowania oceny semestralnej i rocznej. Nauczyciele mają możliwość wyboru, decydują się na taką formę oceny opisowej, która jest dla nich satysfakcjonująca. Niezależnie jednak od tego na jaką formę się zdecydujemy musimy pamiętać, że ocenianie opisowe powinno spełniać wymogi oceniania kształtującego.

   Obecnie nauczyciele mogą korzystać również ze zdobyczy technologii komputerowej                 w zakresie oceniania szkolnego. Program komputerowy Ocenianie opisowe 2000+ firmy VULCAN służy do budowania ocen opisowych w I etapie edukacyjnym. Występuje w nim pięć ocenianych obszarów aktywności ucznia w kształceniu zintegrowanym: rozwój społeczno-emocjonalny, umiejętności językowe, myślenie matematyczne, umiejętności badawcze, umiejętności artystyczno -ruchowe. Poszczególnym zdaniom oceniającym w kolejnych obszarach przypisano ukryte stopnie, przyporządkowane poziomom spełniania oczekiwań w trójstopniowej skali: powyżej oczekiwań, zgodnie z oczekiwaniami, poniżej oczekiwań. W programie tym znajdują się jasno sprecyzowane wymagania wobec ucznia,            w każdym z wyróżnionych obszarów i na każdym z poziomów. Ocenianie opisowe 2000+ proponuje gotowe schematy oceniania, które jednak nauczyciel może łatwo poddać modyfikacji. Do bazy zgromadzonych wyrażeń można dodawać własne sformułowania, które najlepiej dokonają opisu osiągnięć szkolnych danego ucznia. Zastosowanie programu komputerowego zdecydowanie skraca czas sporządzenia charakterystyki ucznia, a także wzbogaca warsztat pracy wielu nauczycieli.

 

  Proces oceniania powinien pomóc nauczycielowi ocenić efektywność jego pracy uwzględniając programy, standardy, specyfikę klasy, materiały wykorzystywane w procesie uczenia. Sugerować jakie elementy okazały się efektywne, jakie elementy i w jaki sposób należy zmienić planując następne etapy pracy. Tego rodzaju analizy dokonuje się najpełniej po przeprowadzeniu oceniania sumującego, ponieważ dysponujemy wówczas bogatymi zasobami informacji.

Literatura:

R. J. Arends, Uczymy się nauczać, WsiP, Warszawa 1995

B. Niemierko, Między oceną szkolną a dydaktyką, WsiP, Warszawa 1997

D. Celińska-Mitał, Praktyka oceniania w klasach I-III, „Edukacja i Dialog”1993, nr 8

Integracja w edukacji wczesnoszkolnej, PDW Ławica, WOM, Poznań 1997                        

 M. Jakowicka, Ocena szkolna w przemianach edukacyjnych, „Życie Szkoły”1994, nr 8

Ocena opisowa w edukacji wczesnoszkolnej, WOM, Poznań1998

K. Rau, I. Chodoń, Ocenianie opisowe a rozwój dziecka, Oficyna Wydawnicza G&P,

Poznań 1999

 

 

                                                        Opracowała mgr Jolanta Sulicz

                                                       Szkoła Podstawowa nr 9 we Wrocławiu